نقره‌داغ نقره‌سازان خراسانی

عملکرد متوسط کشور در تولیدات داخلی طلا

در دو سال گذشته، واردات مصنوعات طلا کاهش یافته که البته فرصتی مناسب برای واحدهای تولیدی داخل کشور محسوب می‌شد تا توانایی‌های خود را ارتقاء داده و به برطرف کردن نیازهای داخلی کشور بپردازند؛ اما ظاهرا واحدهای تولیدی طلا آنطور که باید، از این فرصت استفاده نکرده‌اند. چنان‌که به گفته شهرام مرصعی رئیس انجمن طلا، جواهر، نقره و سنگ‌های قیمتی خراسان رضوی، واحدهای تولیدی طلا در کشور با استفاده از این فرصت عملکرد متوسطی داشته‌‌اند.

مرصعی البته به رونق یافتن دوباره تبادل مصنوعات طلا و جواهر بین ایران و دیگر کشورها با اتمام پاندمی کرونا در آینده اشاره و خاطرنشان می‌کند: با شروع دوباره واردات، تولیدکنندگان داخلی توان رقابت با کشورهای صادرکننده را ندارند. هرچند لزوم قدم گذاشتن در بازار جهانی و رقابت‌های بین‌المللی، گسترش صادرات و واردات است.

اما برای پیروزی طلاکاران ایرانی بر کشورهای رقیب در آینده، لازم است این صنعت توسعه یابد؛ پیش‌نیاز هر توسعه‌ای هم، وجود زیرساخت‌های لازم در آن حوزه است که به گفته فعالان عرصه طلا و جواهر در ایران، زیرساخت‌های طلاسازی کشور باید به شکلی علمی و منطقی ایجاد و تنظیم شود و تاکنون این اتفاق نیفتاده است. شاید به همین دلیل است که برخلاف بسیاری از کشورها، ایران نتوانست در دوره کرونا این تهدید پیش آمده را به فرصتی در عرصه جواهرسازی بدل کند. فعالان صنعت طلاسازی همچنین معتقدند برای دستیابی به توسعه در تولیدات داخلی، باید به خوداتکایی رسید و زمانی به خوداتکایی می‌رسیم که روابط بین‌المللی مطلوبی  با سایر کشورهای جهان داشته باشیم و به صادرات و واردات بپردازیم.

لزوم ارائه تسهیلات طلایی از سوی دولت

می‌دانیم که از همان اوایل شیوع کرونا در اواخر سال 1398 دولت سعی کرد به روش‌های مختلف در قالب تسهیلات، امهال بدهی بانکی، مالیاتی و بیمه‌ای و... از کسب‌وکارها حمایت کند؛ اما ظاهرا این روش‌ها دردی را از صنف طلاسازی دوا نکرده است و حتی به گفته محمدباقر معبودی‌نژاد، رئیس اتحادیه طلا، نقره و جواهر مشهد، تسهیلاتی با عنوان حمایت دولت به این صنف تعلق نگرفت و تنها اتفاقی که افتاد، پرداخت بیمه بیکاری به بیکار شده‌های این حوزه بود.

مرصعی، رئیس انجمن طلا، جواهر، نقره و سنگ‌های قیمتی خراسان رضوی هم با انتقاد از روش‌های حمایتی دولت از صنف طلاسازان به «دنیای اقتصاد» می‌گوید: شیوه حمایت دولت از صنف طلاسازی نباید صرفا به شکل وام‌دهی یا تسهیلات مالی باشد. در کشورهای موفق در حوزه تولید طلا، بانک‌ها موظف به ارائه تسهیلات طلایی به واحدهای تولیدکننده هستند. منظور از تسهیلات طلایی، اختصاص مقدار معینی طلا با حداقل بهره‌ به واحدهای تولیدی است.

بهبود نسبی بازار نقره نسبت به طلا در سال گذشته

معبودی‌نژاد درباره وضعیت بازار طلا و نقره در یکسال اخیر می‌گوید: با محدودیت‌های پیش‌آمده در اثر ویروس کرونا، نه تنها بازار طلا و نقره بلکه هیچ بازاری رونق آنچنانی نداشت. طلا در طی این یک سال اخیر غرق در رکود مطلق بود؛ اما بازار نقره نسبت به طلا رکود کمتری را تجربه کرد.

وی درباره تاثیر محدودیت‌های کرونا بر صنف طلا و جواهرسازی اظهار می‌کند: تعدادی از کارگاه‌های طلا و نقره‌سازی در اثر آسیب‌های اقتصادی که به آن‌ها وارد شد، تعطیل شدند و تعدادی دیگر نیز با تعدیل نیروها و کاهش ظرفیت‌ به فعالیت خود ادامه می‌دهند.

تاثیر تحولات افغانستان بر بازار طلای مشهد

هم‌مرزی خراسان رضوی با افغانستان باعث تاثیر پذیرفتن بازارهای مختلف این استان از تحولات کشور همسایه شده است؛ تاثیر بازار دلار هرات بر دلار مشهد مشهود است و این اتفاق برای بازار طلا هم افتاده است.

مرصعی با بیان اینکه تاثیرپذیری از آشفتگی اقتصادی افغانستان، به ویژه در اقتصاد بومی خراسان‌رضوی و سیستان و بلوچستان بسیار زیاد است، تصریح می‌کند: سامان‌یافتن وضعیت اقتصادی افغانستان تاثیر مطلوبی در صادرات و واردات طلا و جواهر با این کشور دارد. از طرفی، پس از این هم ایران در حوزه جواهرات می‌تواند همکاری بسیار خوبی با افغانستان داشته باشد؛ زیرا این کشور دارای منابع زیرزمینی و کانی بسیار خوبی است. افعانستان دارای بستری غنی‌تر از چیزی است که تاکنون شناخته شده و همکاری با این کشور به رشد و شکوفایی اقتصاد ما کمک خواهد کرد، به شرط این که توانایی و سیاست لازم برای استفاده از این فرصت را داشته باشیم.

پیش‌بینی نوسانات متعدد و صعودی بازار طلا در نیمه دوم سال

امروز کارشناسان اقتصادی پیش‌بینی‌های مختلفی از وضعیت بازار طلا در نیمه دوم سال ارائه می‌کنند؛ برخی‌ها امید چندانی به رونق بازار ندارند و برخی‌ها خوشبین‌اند؛ اما تحقق این امر را منوط به تصمیماتی در پایتخت می‌دانند.

رئیس انجمن طلا، جواهر، نقره و سنگ‌های قیمتی خراسان رضوی وضعیت بازار طلای داخلی در شش ماه دوم سال را پرنوسان و صعودی پیش‌بینی می‌کند و می‌گوید: تصمیمات رئیس جمهوری تاثیر مستقیمی بر بازار طلا و قیمت ارز خواهد گذاشت و باید ببینیم دولت به دنبال شفاف‌سازی اقدامات خود خواهد بود یا خیر.

دغدغه نقره‌سازان برای تامین مواد اولیه

برای غنای بیشتر این گزارش، به سراغ بازیگران اصلی صنعت طلا و نقره، یعنی سازندگان این زیورآلات می‌رویم. چکیده اصلی سخنان آن‌ها ناامیدی از اصلاح قوانین غیرکارشناسانه‌ای است که به این صنعت ضربه زده است.

علیرضا متوسل‌الحق، عضو کمیسیون تولیدکنندگان و سازندگان طلا، جواهر و نقره مشهد با اشاره به مشکلات کارگاه‌های نقره‌سازی برای تامین مواد اولیه به «دنیای اقتصاد» می‌گوید: کارگاه‌های نقره‌سازی به دو دسته سنتی و صنعتی تقسیم می‌شوند. مواد اولیه در کارگاه‌های سنتی قابل تامین است و مشکل بزرگی در این زمینه وجود ندارد. اما بخشی از مواد اولیه لازم در کارگاه‌های صنعتی نقره‌سازی در کالاهای گروه چهار قرار گرفته‌اند و واردات آن‌ها مطلقا ممنوع است و تهیه این مواد اولیه بسیار سخت شده است. تعداد پرسنل حاضر در کارگاه‌های نقره‌سازی صنعتی، از ۱۰ تا ۱۰۰ نفر است و این کارگاه‌ها برای این که به فعالیت خود ادامه دهند، با سرمایه شخصی به دپوی مواد اولیه لازم در طی یک سال می‌پردازند.

این بدان معناست که نقره‌ساز به‌دلیل دغدغه‌ای که در تامین مواد اولیه دارد، ناچار به هزینه‌کرد سرمایه شخصی برای تامین مواد اولیه است. متوسل‌الحق می‌افزاید: صنف نقره‌ساز در حال حاضر احتیاج به واردات دستگاه‌های پیشرفته و به‌روز شده دارد؛ اما متاسفانه واردات دستگاه‌ها کار آسانی نیست، قیمت‌ها نیز سرسام‌آور است و حمایتی از جانب مسوولان دیده نمی‌شود.

بسیاری از نقره‌سازان به رانندگی اسنپ، بنایی و... روی آورده‌اند

اما برخلاف صحبت‌‎های معبودی‌نژاد، رئیس اتحادیه طلا و نقره مشهد درباره بهبود نسبی وضعیت بازار نقره نسبت به طلا در مشهد، به گفته متوسل‌الحق حدود ۲هزار کارگاه نقره‌سازی صنعتی و سنتی در این شهر وجود دارد که با سیلی صورت خود را سرخ نگه داشته و نیازهای معیشتی خود را به سختی تامین می‌کنند. تعدادی از آن‌ها علاوه بر اداره کارگاه‌ها به شغل‌های دیگر از جمله اسنپ، بنایی یا پیک‌موتوری روی آورده‌اند؛ زیرا وضعیت بازار نقره‌سازان نامطلوب است و بستری برای توسعه و پیشرفت این حرفه وجود ندارد و حمایتی هم صورت نمی‌گیرد. در نتیجه هنرمندی که در زمینه نقره‌سازی صاحب نظر است، برای تامین معیشت خود ناچار به مراجعه به شغل‌های دیگر می‌شود.

مشتریان پروپاقرص نقره و تنگناهای صادراتی

عضو کمیسیون تولیدکنندگان و سازندگان طلا، جواهر و نقره مشهد درباره وضعیت صادرات نقره و مشتریان این کالا هم بیان می‌کند: کشورهای همسایه خصوصا عراق، کویت، عمان و... از وارد کردن نقره‌جات و جواهرات ایران به کشورشان استقبال می‌کنند و با وجود تمام موانعی که در صادر کردن جواهرات به این کشورها وجود دارد، باز هم پیگیر واردات جواهر از ایران هستند؛ زیرا اقبال زیادی به نقره‌جات و جواهرات ایران وجود دارد. در حال حاضر مشتری لازم در بازار نقره برای صادرات وجود دارد؛ اما سوءمدیریت، وضع قوانین غیرکارشناسانه و همچنین محدودیت‌های ناشی از کرونا، صادرات نقره را در تنگنا قرار داده‌است.

متوسل‌الحق ادامه می‌دهد: حدود ۶ سال است که درحال رایزنی با سازمان صمت، گمرک و... هستیم تا برای جلوگیری از افزایش آمار قاچاق‌ها و با توجه به این که مشهد یکی از بزرگترین قطب‌های نقره‌سازی است، هر مسافر بتواند حداقل ۳ کیلوگرم نقره را با خود از شهر خارج کند؛ اما متاسفانه رایزنی‌هایمان سرانجام نداشت و به نتیجه نرسیدیم.

توسعه چشم‌گیر صنعت نقره در گروی حمل چمدانی آن

درخواست فعالان صنعت نقره برای صدور مجوز صادرات چمدانی این کالا در سال‌های اخیر بارها مطرح شده است. سازندگان نقره به تاثیر چشم‌گیر مجاز شدن حمل سه کیلوگرمی نقره به خارج از شهر معتقدند. تقاضای نقره‌سازان مشهد از مسوولان این است که اجازه حمل سقف سه کیلوگرم نقره را به مسافران و خصوصا کسانی که از کشورهای همسایه وارد شهر می‌شوند، بدهند. این مساله در رونق صادرات و بازار نقره این شهر گردشگرپذیر بسیار موثر خواهد بود.

عضو کمیسیون تولیدکنندگان و سازندگان طلا، جواهر و نقره مشهد دراین‌باره تصریح می‌کند: سه کیلوگرم نقره از نظر ارزشی معادل ۷۵ گرم طلا است و این درحالی است که حمل طلا تا ۱۵۰ گرم مجاز است. اگر این اتفاق رخ دهد و حمل ۳ کیلوگرم نقره به ازای هر مسافر مجاز شود، رشد و توسعه صنف نقره‌ساز از ۲ هزار کارگاه کنونی که در مشهد وجود دارد به ۲۰ هزار کارگاه خواهد رسید. یعنی این اقدام می‌تواند ۱۰ برابر شرایط کنونی اشتغال‌زایی کند.

راه‌حل نجات صادرات نقره چیست؟

اما درحالی‌که فعالان صنعت نقره از موانع صادرات چمدانی این کالا شکایت‌های فراوانی دارند، معبودی‌نژاد، رئیس اتحادیه طلا، نقره و جواهر مشهد با اشاره به مجاز بودن حمل ۳ کیلوگرمی نقره می‌گوید: مشهد در تولید و فروش نقره حرف اول را در کشور می‌زند و مسافران قادرند با سه کیلوگرم نقره از شهر خارج شوند که این اتفاق موجب ایجاد رونق در بازار نقره‌فروشان و اشتغالزایی در این زمینه می‌شود!

حال اگرچه کماکان تمام فعالان صنعت نقره امیدی به اصلاح قوانین نادرست ندارند و معتقدند گلایه‌شان هیچگاه به گوش دولت نخواهد رسید؛ اما ادامه این روند موجب پاشیدن خاک مرده بر صنعت نقره‌سازی خواهد شد؛ صنعتی که شکوفایی چشم‌گیری در کشور و خصوصا در مشهد داشته است. امید است به زودی چشم بر این هنر ارزشمند باز کرده و با اصلاح قوانین و گشایش راه صادرات نقره، شاهد مسیر سبز صنعت نقره‌سازی باشیم.