پارک‌های آبی، تشنه رونق دوباره

اما در ماه‌های اخیر شاهد افزایش میزان واکسیناسیون کرونا بودیم و از ابتدای مهرماه هم فروکش کردن پیک پنجم این بیماری را در کشور شاهد بودیم؛ البته طبق آخرین آمار، کمتر از 40 درصد جمعیت کشور دو دوز واکسن را دریافت کرده‌اند و این یعنی فاصله ما با ایمنی جمعی هنوز زیاد است. با این حال، بد نیست ببینیم این اقدامات تا چه حد می‌تواند موجب رونق مجدد اقتصاد گردشگری شود؟

خسارت ۷۵۰۰ میلیارد تومانی کرونا بر گردشگری خراسان رضوی

به گفته یوسف بیدخوری، معاون گردشگری اداره‌کل میراث فرهنگی خراسان رضوی، از ابتدای اسفند ۱۳۹۸ تا پایان شهریور ۱۴۰۰، حدود ۶۹۷۹ میلیارد تومان خسارت به تأسیسات گردشگری این استان وارد شده و این رقم تا پایان مهرماه به حدود 7500 میلیارد تومان رسیده است. البته ظاهرا این فقط بخشی از خسارت‌هاست؛ زیرا مربوط به تأسیساتی است که مستقیما با اداره‌کل میراث فرهنگی استان در ارتباط بوده‌اند؛ یعنی هتل‌ها، هتل‌آپارتمان‌ها، مهمانپذیرها، خانه‌مسافرها، دفاتر و شرکت‌های مسافرتی، شرکت‌های فعال در زمینه گردشگری سلامت، اقامت‌گاه‌های بوم‌گردی، راهنمایان گردشگری و... .

طی این دوران حدود ۱۸۸۶ نفر از مجموعه ۳۴ هزار نفر فعال در حوزه گردشگری خراسان رضوی بیکار شده‌اند. بخشی از تأسیسات گردشگری شامل واحدهای اقامتی و پذیرایی نیز از ابتدا تحت تأثیر وضعیت ناشی از شیوع کرونا تعطیل شده‌اند؛ به طوری‌که تا پایان شهریور امسال، حدود ۱۳۱ هتل از ۲۴۸ هتل موجود، ۱۸۰ هتل‌آپارتمان از مجموع ۳۰۳ هتل‌آپارتمان و 195 واحد از ۳۸۴ مهمان‌پذیر در این استان فعالیت داشتند.

بیدخوری البته خاطرنشان کرده که از آنجایی که وضعیت امیدوارکننده‌ای را در پیش داریم، در حال به‌روزرسانی واحدها، بازگرداندن واحدهای تعطیل به چرخه فعالیت و همچنین بازگرداندن نیروهای انسانی تاسیسات گردشگری هستیم تا ارائه خدمات به گردشگران همانند گذشته کیفیت داشته باشد و برخی از فعالیت‌ها بهتر از گذشته انجام شود.

کسب‌وکار مجموعه‌های آبی از سکه افتاد

از تاثیر کرونا بر بخش گردشگری به ویژه اماکن اقامتی، دفاتر و آژانس‌های مسافرتی و اقتصاد این بخش در خراسان رضوی در چند شماره نوشتیم؛ اما به تاثیر این پاندمی بر مجموعه‌های تفریحی مشهد به ویژه پارک‌های آبی و مجموعه‌های گردشگری که زمانی رونق بسیاری داشت و تاثیر به سزایی در افزایش میانگین اقامت گردشگران در این شهر و استان داشت، کمتر پرداخته شده است.

مجموعه‌هایی که زمانی رونق چشمگیری داشتند و مردم شهرهای مختلف و کشورهای همسایه برای استفاده از امکانات تفریحی آنها به ویژه در ایام پیک سال، صف می‌بستند، در 21 ماه اخیر، با بیشترین میزان خسارت مواجه شده‌اند.

به گفته دست‌اندکاران مجموعه تفریحی «سرزمین موج‌های آبی» ظرفیت پذیرش این مجموعه قبل از پاندمی کرونا و در ایام پیک سال، به طور روزانه بین 5 تا 6 هزار نفر بوده و گردشگران بسیاری از کشورهای مسلمان همسایه مانند عراق، افغانستان و امارات از خدمات این پارک آبی استفاده می‌کردند.

علی اکبر علیزاده قناد، عضو هیات مدیره مجموعه سرزمین موج‌های آبی اوایل امسال به «دنیای اقتصاد» گفت: «مجموعه ما بیش از 13 سال است که فعالیت خود را آغاز کرده؛ اماغازات در پی شیوع کرونا از هفتم اسفند 1398 تعطیل شد. در واقع، مجموعه‌های تفریحی آبی جزو صنوف سطح 4 هستند که در وضعیت نارنجی و قرمز کرونا تعطیل می‌شوند. مجموعه موج‎‌های آبی دارای 650 نیروی کار بود که در حال حاضر تنها حدود 50 نفر مشغول به فعالیت هستند و اغلب کارکنان ما از بیمه بیکاری استفاده می‌کنند؛ البته ناگفته نماند که در خصوص بیمه بیکاری هم با مشکلات و چالش‌های بسیاری مواجه بودیم.»

تعطیلی 18 ماهه پارک‌های آبی

به گفته رضا دهقانی، مدیرعامل «پارک آبی ساحلی آفتاب»، این مجموعه از اسفند 1398 تا پایان 1399 تعطیل بوده و از ابتدای امسال، در برخی روزها فعالیت خود را از سر گرفت. پارک ساحلی آفتاب در تعطیلات نوروز 1400 فعالیت خود را آغاز کرد و بعد از ۱۵ روز به دلیل شیوع پیک چهارم دوباره تعطیل شد. این مجموعه در خردادماه فعالیت داشت و سپس به دلیل شیوع پیک پنجم دوباره غیرفعال شد. در یک ماه اخیر هم با توجه به اینکه اوضاع واکسیناسیون بهتر شده و وضعیت مشهد از قرمز به زرد تغیییر یافته است، دوباره فعال شده‌ایم. که باز زمزمه های پیک ششم کرونا به گوش می‌رسد. در مجموع، پارک‌های آبی مشهد در این 21 ماه، حدود ۱۸ ماه تعطیل بوده‌اند.

دهقانی با اشاره به فعالیت حدود ۲۰۰۰ پرسنل در پارک‌‎های آبی مشهد تا قبل از شیوع کرونا، به «دنیای اقتصاد» می‌گوید: در این مدت عده زیادی از پرسنل توانمند و کلیدی مجموعه‌ها از گردونه فعالیت خارج شده‌اند. از طرفی، با تعطیلی مجموعه‌های تفریحی، دولت کمک خاصی به بخش خصوصی نکرد. این در حالی است که در روزهای تعطیلی پارک‌های آبی، هزینه سربار و نگهداری مجموعه ما رقمی بیشتر از ۲۰۰ میلیون تومان در ماه بوده است.

مدیرعامل پارک ساحلی آفتاب درباره میزان استقبال مردم در روزهای فعالیت این مجموعه در سال جاری می‌گوید: نسبت به سال‌های گذشته (قبل از کرونا)، سطح تقاضای مردم برای استفاده از امکانات مجموعه‌های آبی به شدت ریزش داشته و مراجعه‌کنندگان قدیمی ما دیگر از این خدمات استفاده نمی‌کنند؛ این مساله ممکن است به دلایل مختلفی از جمله مشکلات معیشتی و ناتوانی در پرداخت هزینه‌های تفریحی باشد.

استفاده از خدمات تفریحی برای مردم توجیهی ندارد

فعالان حوزه گردشگری معتقدند با این وضعیت اقتصادی و ‌تورم که شامل حال همه اقشار جامعه می‌شود، هزینه کردن‌ برای تفریح و استفاده از مجموعه‌های آبی، برای بسیاری از افراد توجیهی ندارد.

دهقانی درباره نیروهای کاری مجموعه آفتاب می‌گوید: از ۳۰۰ پرسنل کلیدی ما ۲۲۰ نفر دیگر در این مجموعه فعال نیستند. در واقع، نیروهای کلیدی و مهم مجموعه دیگر بعد از ۱۲ سال در کنار ما نیستند و در حال حاضر نیروهای جدید در حال فعالیتند که این مساله نیز هزینه‌های خود را دارد؛ آموزش این افراد زمان‌بر است و این مساله هم به معضلی برای پارک‌های آبی تبدیل شده است.

به گفته مدیرعامل پارک آبی ساحلی آفتاب، درآمدی که از فعالیت مجموعه‌ها در حال حاضر حاصل می‌شود، جوابگوی هزینه‌ها و بدهی‌های گذشته نیست و سودی برای سرمایه‌گذاری که میلیاردها تومان در بخش خصوصی به کار بسته، به دنبال ندارد. از طرفی، در این ۱۸ ماه، حتی هزینه مواد اولیه از جمله کلر، مواد شوینده و هزینه نگهداری تاسیسات و... افزایش یافته است. از طرفی، نمی‌توانیم نیروهای خود را به دلیل کاهش مشتری بیش از این کاهش دهیم؛ زیرا برای نگهداری مجموعه به این نیروها نیاز است.

دهقانی درباره پیش‌بینی وضعیت مجموعه‌های آبی تا پایان امسال تصریح می‌کند: بعید می‌دانم پارک‌های آبی در کل ایران تا چند سال آینده دوباره رونق گذشته را به دست آورد و متاسفانه با این وضعیت، شاهد ورشکستگی و تعطیلی آنها خواهیم بود.

بهبود وضعیت منطقه گردشگری «چالیدره» در نیمه نخست امسال

غیر از مجموعه‌های آبی، به دلیل بی‌رونقی بخش گردشگری به ویژه در سال گذشته، پارک‌های بازی و دیگر اماکن تفریحی هم بازار کسادی را شاهد بوده‌اند. ناگفته نماند که به دلیل باز بودن فضای اغلب اماکن تفریحی، خسارت کمتری نسبت به پارک‌های آبی و مجموعه‌های سرپوشیده به آنها وارد شده است. به گفته فاطمه زعفرانی، مدیر روابط عمومی منطقه نمونه گردشگری «چالیدره»، در شش ماهه اول پارسال، با توجه به محدودیت‌های اعمال شده از سوی ستاد ملی مبارزه با کرونا در خصوص مناطق گردشگری و قرمز بودن شهر طرقبه، این مجموعه شاهد افت شدید گردشگر بود؛ اما خوشبختانه در نیمه نخست امسال، با توجه به افزایش واکسیناسیون و تغییر رنگ شهرهای قرمز، گردشگران بیشتری به منطقه چالیدره آمدند.

زعفرانی درباره وضعیت فعالیت نیروهای کار مجموعه چالیدره می‌گوید: در سال گذشته ما هیچگونه تعدیل نیرویی نداشتیم و سعی کردیم با همه فشارهای اقتصادی نیروهای موجود را حفظ کنیم و در این زمینه موفق بوده‌ایم؛ اما با توجه به محدودیت‌های مطرح شده از سوی ستاد ملی مبارزه با کرونا در خصوص استفاده ۵۰درصدی از نیروها و انجام کارها به صورت دورکاری، پارسال با ۵۰درصد ظرفیت، خدمت رسان گردشگران بودیم. در حال حاضر هم با توجه به بازگشایی مناطق گردشگری و شروع سفرها، با صدرصد نیرو در حال فعالیتیم.

پیش‌بینی حضور گردشگران در نیمه دوم سال

اما نکته‌ای که نباید از آن غافل شد این است که مجموعه‌های تفریحی روباز همانطور که در نیمه نخست سال رونق بیشتری از مجموعه‌های سرپوشیده دارند، معمولا با کاهش دما در نیمه دوم سال، تا حدودی از رونق میفتند؛ به طور کلی، با شروع فصل سرما حضور گردشگران در این مجموعه‌ها کاهش می‌یابد. البته زعفرانی دراین‎باره می‌گوید: وضعیت قابل پیش‌بینی نیست؛ چراکه با افزایش روند واکسیناسیون، اوضاع مطلوب‌تر می‌شود و از طرفی، ممکن است در صورت رعایت نکردن پروتکل‌های بهداشتی، موج ششم و موج‌های دیگر شروع و دوباره وضعیت قرمز و بحرانی شود. تلاش ما همیشه ایجاد شرایط مطلوب برای گردشگران بوده و امیدواریم در ادامه سال و سال ۱۴۰۱ شاهد از بین رفتن این پاندمی و ارتقاء صنعت گردشگری باشیم.

مدیر روابط عمومی منطقه چالیدره درباره حمایت‌های دولت از این مجموعه از زمان شیوع کرونا خاطرنشان می‌کند: با توجه به خسارت‌های میلیاردی به این مجموعه در طول دوران کرونا، نتوانستیم هیچگونه حمایت دولتی دریافت کنیم و بار این شرایط را تنهایی به دوش کشیدیم؛ اما شرکت چالیدره برای بهره‌برداران و سرمایه‌گذاران بخشودگی‌های اجاره را در طول این دوران درنظر گفت و سعی کردیم این دوران سخت را با تعامل سپری کنیم.

الزامات گردشگری پساکرونا

اما مساله دیگری که امروز اهمیت زیادی دارد، برنامه‌ریزی برای رونق دوباره گردشگری در دوران پساکرونا است؛ طوری که از دیگر استان‌ها در این حوزه عقب نمانیم و خون تازه‌ای وارد رگ‌های اقتصاد گردشگری خراسان رضوی و مشهد شود.

بیدخوری، معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی خراسان رضوی با اشاره به مساله ایمن بودن مقاصد سفر و به ویژه اقامت‌گاه‌ها برای مسافران در گردشگری پساکرونا، می‌گوید: تحقق این موضوع نیازمند تدابیر ویژه‌ای است. می‌دانیم که وضعیت کنونی متفاوت از گذشته است و دوران پساکرونا نیازمند خدمات مخصوص به خود است. تمایلات گردشگران در دوران پساکرونا متفاوت خواهد بود، به گونه‌ای که گردشگران حضور در فضاهای خلوت‌تر، بیرون از شهر و مناطق روستایی را ترجیح می‌دهند. لذا رعایت پروتکل‌های بهداشتی همچنان جزو اولویت‌ها خواهد بود و تست‌های لازم مانند pcr و ادامه روند واکسیناسیون از شروط اصلی است که باید تداوم یابد.

وی اضافه می‌کند: تردد با وسایل نقیله شخصی با استقبال بیشتری همراه بوده و سفرهای متناسب با محیط‌زیست مانند سال‌های گذشته از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. استفاده از خدمات گردشگری به صورت دیجیتال و استفاده از بستر اینترنت نیز همچنان اهمیت ویژه‌ای خواهد داشت که در آینده هم به آن توجه ویژه‌ای می‌شود.

برخی کارشناسان معتقدند با توجه به کاهش تعداد مبتلایان به کرونا، افزایش آمار واکسیناسیون، رفع محدودیت‌های سفر برای بسیاری از مقاصد سفر کشور از جمله خراسان رضوی، زمینه‌های رونق گردشگری در این استان فراهم شده و باید این فرصت‌ها را غنیمت‌ شمرد؛ البته این موضوع به معنای عادی‌انگاری نیست؛ زیرا در صورت بازگشت به اوضاع گذشته و محدودیت‌ها، دوباره مشکلات بسیاری ایجاد خواهد شد.

در طول این دوران، دولت‌ها و کشورهای مختلف دنیا کارهای گوناگونی انجام دادند؛ از جمله: فراهم کردن تسهیلات لازم برای بخش خصوصی، تخفیفات مالیاتی، پرداخت وام‌های بلندمدت و با سود کم  و حذف بروکراسی‌های اداری و تسهیل قوانین و مقررات و... در واقع، در این مدت، اغلب کشورهای فعال در حوزه گردشگری به سوی فناوری نوین حرکت کرده‌اند. به این ترتیب، باوجود تمام مشکلاتی که شیوع کرونا به همراه داشته، با استفاده از فناوری‌های نوین و بسترهای دیجیتال و اینترنت در این دوران سعی کرده‌اند وضعیت را بهبود ببخشند. امیدواریم مسوولان ایران و به ویژه خراسان رضوی هم هر چه سریعتر در این زمینه برنامه‌ریزی کنند تا در دوران پساکرونا، از قافله جذب گردشگران عقب نمانیم.